Өмірбаян

Барлық уақытта Павлодар Ертіс өңірін қоғамдық – саяси, ғылым және мәдениет салаларда жұмыс жасаған дарынды және көрнекті тұлғалар танытты. Потанин Григорий Николаевич (22 қыркүйек (4 қазан) 1835, Павлодар губерниясы Ямышево ауылы – 30 маусым 1920, Ресей, Томск қаласы) – Орта Азияны зерттеуші, ол тек саяхатшы ғана емес, ғылым әлемінде де өз орнын тапқан тұлға, жазушы, журналист, қоғам және саясат қайраткері.

Сібір казак әскерінің хорунжийінің отбасында дүниеге келді, Омбы кадет корпусында оқыды, оны 1852 ж. казак офицері атағын алып, бітірді. Казак әскерінің қатарында борышын өтеді, 1858 ж. әскер қатарынан шығып, 1859 ж. Петербург университетінің ерікті тыңдаушысы болды. 1861 ж. студенттік толқулар кезінде Потанин тұтқындалып, 2 айға Петропавл қамалына қамалды. Босағаннан соң, оқуды жалғастырмай Сібірге қайта оралды, Омбыда, кейін Томскта өмір сүрді, сол жерде 1864 – 1865 жж. губерниялық статисткалық комитетте жұмыс жасады, ерлерге және қыздарға арналған гимназияларда сабақ берді, «Томск губерниялық ведомстволарда» қызмет етті.

1876 – 1893 жж. Монғолияға және Қытайға 4 экспедиция жасап, алдыңғы қатарлы ресейлік саяхатшы – географтар қатарына шықты. Ол зоологиялық және геологиялық жиындар жасады, метеорологиялық, гидрологиялық байқаулар жүргізді, экономиканың жағдайын зеттеді, этнография және фольклор туралы мәліметтер, одан бұрын әдебиетте танылмаған 300 – ге жуық халық ауыз әдебиетінің үлгілерін, ертегілер, аңыздар жинады. Оның қаламынан 235 – тен аса ғылыми жарияланым, оның ішінде 10 – нан аса монография шықты.

1902 жылы Потанин Томск қаласына көшті. Потаниннің бастамасы және қатысуымен Томскіде көптеген мәдени – ағартушылық бастамалар жүзеге асырылды. Ол бастауыш білімге Қамқорлық жасау қоғамын басқарды (1902), Сібір студенттер үйірмесін ұйымдастыруға (1907), Сібірді зерттеу қоғамын (1909), әдеби – драма қоғамын (1909), әдеби – әртістік үйірмені (1910) ұйымдастыруға қатысты, Монғолиямен орыс саудасын зерттеу қоғамының төрағасы (1910) болды, Томскіде Сібір ғылыми – көркем мұражайдың жобасын жасауға қатысты (1911), Қолданбалы білім музейінің кеңесіне мүше болды. 1903 ж. «Сибирская жизнь» газетіне иллюстрацияланған жексенбілік қосымша ұйымдастырып, 1,5 жылдың ішінде оны жүргізді.

 

Кітаптар

Их именами названы улицы Павлодара: буклет  / отв. за вып. М. Гапон; сост. Э. Д. Соколкин; фото Л. Д. Багаева; Павлодарский обл. ист.-краев. музей им. Г. Н. Потанина. - Павлодар, 1977. - 34 с.

Их именами названы улицы Павлодара: буклет  / отв. за вып. М. Гапон; сост. Э. Д. Соколкин; фото Л. Д. Багаева; Павлодарский обл. ист.-краев. музей им. Г. Н. Потанина. - Павлодар, 1977. - 34 с.

 

Оқы

Казахский фольклор в собрании Г. Н. Потанина: архивные материалы и публикации. - Алма-Ата, 1972. - 382 с.

Казахский фольклор в собрании Г. Н. Потанина: архивные материалы и публикации. - Алма-Ата, 1972. - 382 с.

 

Оқы

Сагалаев А. М.  Г.Н. Потанин: Опыт осмысления личности. - Новосибирск, 1991.- 231 с.

Сагалаев А. М.  Г.Н. Потанин: Опыт осмысления личности. - Новосибирск, 1991.- 231 с.

 

Оқы

Потанин Г. Н. Труды по этнографии и фольклору / коммент., статьи  Ж. О. Артыкбаева; Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова. - 2-е изд., доп.- Астана, 2007.- 248 с.

Потанин Г. Н. Труды по этнографии и фольклору / коммент., статьи  Ж. О. Артыкбаева; Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова. - 2-е изд., доп.- Астана, 2007.- 248 с.

 

Оқы

Потанин Г. Н. Очерки Северо-Западной Монголии: Результаты путешествия, исполненного в 1879-1880 годах по поручению Императорского Русского Географического Общества. Вып. ІІІ: Дневник путешествия и материалы для физической географии и топографии С.-З. Монголии - С-Петербургъ, 1883. - 372 с.

Потанин Г. Н. Очерки Северо-Западной Монголии: Результаты путешествия, исполненного в 1879-1880 годах по поручению Императорского Русского Географического Общества. Вып. ІІІ: Дневник путешествия и материалы для физической географии и топографии С.-З. Монголии - С-Петербургъ, 1883. - 372 с.

 

Оқы

 

Мақалалар

1. Алиева Г. Летописец великой степи: [к 175-летию Г.Н. Потанина] // Звезда Прииртышья. – 2010. – 5 октября. – С. 8

2. Захаренко А.Л. Идеи развития казахского народа Н.М.Ядринцева, Г.Н.Потанина и движения "Алаш" / ЗахаренкоА.Л.; А.Л.Захаренко // Краеведение.-2007.- №3.- С.36-43

3. Рахимжанова Г.Х. Евразийский аспект в фольклорном наследии Г.Н.Потанина / Рахимжанова Г.Х.; Г.Х.Рахимжанова // Вестник КазНУ. Серия историческая.- 2008.- №1.- С.220-223.

4. Рахимов Е. В поисках наследия Г.Н.Потанина:[путевые заметки авторов из поездки в Томск] / Рахимов Е.;Е.Рахимов, К.Еламан // Звезда Прииртышья.- 2005.- 19мая.- С.6

5. Рахимов Е.К. Великий гуманист о казахском народе:(Обзор цитат Г.Н.Потанина) / Рахимов Е.К. // Вестник ПГУ.-Серия гуманитарных наук.- 2007.- №1.- С.105-117

6. Селиверстов С. Один день из жизни Григория Потанина / Селиверстов С.; Ж.Кузгумбаева // Нива.- №6.- С.105-120

7. Селиверстов Сергей. Заговорили томские архивы:[об архивных документах по истории казахстанско-российских]

8. Соколкин Эрнест. Григорий Потанин и Павлодарское Прииртышье:[170 лет со дня рождения ученого-путешественника, публициста и общественного деятеля Г.Н. Потанина] /Соколкин Эрнест; Эрнест Соколкин // Звезда Прииртышья.- 2005.- 8 окт.- С.7

9. Соколкин Эрнест. Из родословной Потаниных:(к 250-летию Павлодара)/Соколкин Эрнест; Эрнест Соколкин // Звезда Прииртышья.- 1970.- 8 сент.

10. Топчий А.Т. Г.Н.Потанин об единстве мировых культурно-исторических процессах / Топчий А.Т.; А.Т.Топчий, Р.А.Топчий // Өлектану-Краеведение.- 2005.- №2.- С.95-98

11. Фаткуллин Фатих. Диалог литератур Казахстана и Запада / Фаткуллин Фатих; Фатих Фаткуллин // Аманат.- 2004.- №5.- С.134 -137

12. Шелков Константин. Что мы знаем о Потанине:[в здании городского акимата при поддержке отдела культуры и развития языков состоялось празднование 170-летия со дня рождения Г.Н.Потанина] / Шелков Константин;Константин Шелков // Новая газета.- 2002.- 10нояб.- С.3

13. Шаймарданова С. «Служить науке и человечеству» // Простор. – 2014. - №9. – С. 149 - 154

14. Кабульдинов З. Аксакал с красивой душой // Казахстанская правда. - 2015. - 30 октября. - С. 14 – 15